Καρκίνος τραχήλου της μήτρας: Συμπτώματα & Θεραπεία

Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας είναι ένα είδος καρκίνου που εμφανίζεται στα κύτταρα του κατώτερου τμήματος της μήτρας που ονομάζεται τράχηλος. Αποτελεί έναν από τους συχνότερους γυναικολογικούς καρκίνους παγκοσμίως, ωστόσο είναι και από εκείνους που μπορούν να προληφθούν αποτελεσματικά.

Η στενή σύνδεσή του με τη λοίμωξη από τον ιό HPV έχει καταστήσει εφικτή την ανάπτυξη αποτελεσματικών στρατηγικών πρόληψης, όπως ο εμβολιασμός και ο τακτικός προληπτικός έλεγχος. Παρά την πρόοδο στην ενημέρωση και στις ιατρικές πρακτικές, παραμένει μια νόσος που απαιτεί προσοχή, έγκαιρη διάγνωση και σωστή θεραπευτική αντιμετώπιση.

Ποια είναι τα είδη νεοπλασίας τραχήλου;

• Καρκίνωμα πλακωδών κυττάρων (Squamous Cell Carcinoma – SCC): Ξεκινά από κύτταρα τα οποία βρίσκονται στην εξωτερική επιφάνεια του τραχήλου και αποτελεί την πλειοψηφία των περιπτώσεων.
• Αδενοκαρκίνωμα: Ξεκινά από κύτταρα τα οποία βρίσκονται εντός του τραχηλικού αυλού.

Ποιες είναι οι αιτίες του;

Το σημαντικότερο αίτιο της εμφάνισης του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας είναι η λοίμωξη από τον HPV. Υπάρχουν πάνω από 100 τύποι του HPV. Κάποιοι από αυτούς χαρακτηρίζονται high risk και αν αφεθούν χωρίς θεραπεία σε βάθος χρόνου (10 – 15 έτη από την αρχική λοίμωξη) ενδέχεται να οδηγήσουν σε καρκίνο του τραχήλου.

O HPV απομονώνεται στο 99.7% των περιπτώσεων καρκινώματος εκ πλακωδών κυττάρων. Υπάρχει συσχέτιση και με το αδενοκαρκίνωμα, αλλά σε αυτό διαδραματίζει κάποιο ρόλο και η ηλικία της γυναίκας. Έτσι σε γυναίκες κάτω των 40 ετών η συσχέτιση αγγίζει το 89%, ενώ σε ηλικία άνω των 60 ετών είναι περίπου στο 43%.

Καρκίνος τραχήλου της μήτρας και συμπτώματα

Στα πολύ αρχικά του στάδια συνήθως δεν υπάρχουν συμπτώματα. Όσο προχωράει η κατάσταση μπορεί να εμφανιστούν κάποια από τα παρακάτω:

• Κολπική αιμορραγία ιδιαιτέρως μετά από σεξουαλική επαφή
• Πυελικός πόνος που συνήθως γίνεται εντονότερος κατά τη σεξουαλική επαφή
• Βλεννοαιματηρές κολπικές εκκρίσεις που συνοδεύονται από δυσάρεστη οσμή

Πώς προλαμβάνεται ο καρκίνος τραχήλου της μήτρας;

Ο πρώτος και βασικότερος τρόπος πρόληψης είναι εμβολιασμός κατά του HPV, ο οποίος είναι πολύ σημαντικό να πραγματοποιείται πριν να είναι η γυναίκα σεξουαλικά ενεργή. Με τον τρόπο αυτόν παρέχεται προστασία για κάποια από τα στελέχη του ιού που ανήκουν στην κατηγορία high risk, αλλά και από αυτά που σχετίζονται με τα κονδυλώματα.

Το άλλο μέτρο πρόληψης είναι η συστηματική παρακολούθηση του τραχήλου (cervical screening programme) που πραγματοποιείται με το test PAP και αν χρειαστεί συνδυάζεται με το HPV DNA test. Ακολουθώντας τον αλγόριθμο, αν απαιτηθεί πραγματοποιείται κολποσκόπηση και λήψη βιοψίας.

Ανάλογα με το είδος της προκαρκινωματώδους βλάβης λαμβάνεται απόφαση για την αφαίρεση της (LLETZ) ώστε να αποφευχθεί το ενδεχόμενο να αναπτυχθεί καρκίνος.

Πώς πραγματοποιείται η διάγνωση;

Όταν υπάρχει υποψία για βλάβη στον τράχηλο της μήτρας, όπως προαναφέρθηκε στο κομμάτι της πρόληψης, διενεργούνται περαιτέρω έλεγχοι που περιλαμβάνουν την κολποσκόπηση και τη λήψη βιοψίας, καθώς και ενδεχομένως την αφαίρεση τμήματος με τη χρήση διαθερμίας (LLETZ).

Στις περιπτώσεις αυτές τα δείγματα που λαμβάνονται αποστέλλονται για ιστολογική εξέταση και με τον τρόπο αυτό καταλήγουμε σε διάγνωση.

Πώς θεραπεύεται;

Η θεραπεία του καρκίνου τραχήλου της μήτρας εξαρτάται από το στάδιο στο οποίο διαγιγνώσκεται ο καρκίνος, αλλά και στο αν υπάρχουν υποκείμενα νοσήματα που δύναται να αποτρέψουν μια ενδεχόμενη χειρουργική επέμβαση.

1.Χειρουργική αντιμετώπιση

Περιλαμβάνει:

• Αφαίρεση τμήματος του τραχήλου. Αυτό προτιμάται στην περίπτωση του καρκίνου in situ, όπου αφαιρείται ένα τμήμα τραχήλου που περιέχει τη βλάβη, καθώς και υγιείς ιστός γύρω από αυτή π.χ. με κωνοειδή εκτομή.
• Τραχηλεκτομή (αφαίρεση του τραχήλου): Προτείνεται μόνο για τα αρχικά στάδια καρκίνου και σε περιπτώσεις που η ασθενής επιθυμεί να διατηρήσει την ικανότητά της για τεκνοποίηση. Στην περίπτωση αυτή πραγματοποιείται ριζική τραχηλεκτομή και εν συνεχεία εκτελείται περίδεση τραχήλου, ώστε να μπορέσει η μήτρα να διατηρήσει την κύηση.
• Ριζική υστερεκτομή: Αποτελεί τη θεραπεία του καρκίνου του τραχήλου αρχικού σταδίου και περιλαμβάνει την αφαίρεση του τραχήλου, της μήτρας, του ανώτερου τμήματος του κόλπου και των γειτονικών λεμφαδένων. Είναι η θεραπεία εκλογής και με τη μικρότερη πιθανότητα υποτροπής, αλλά με την αφαίρεση της μήτρας δεν υπάρχει δυνατότητα τεκνοποίησης.

2.Ακτινοβολία: Μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως κύρια θεραπεία αν πρόκειται για καρκίνο προχωρημένου σταδίου ή συμπληρωματικά μετά από χειρουργείο για να μειώσει την πιθανότητα υποτροπής. Δύναται να πραγματοποιηθεί εξωτερικά, με τη χρήση πηγής που ακτινοβολεί τη συγκεκριμένη περιοχή του σώματος ή εσωτερικά, με την τοποθέτηση συσκευής που ακτινοβολεί εντός του κόλπου. Κάποιες φορές χρησιμοποιείται συνδυασμός των παραπάνω.

3.Χημειοθεραπεία: Χορηγείται συνήθως σε προχωρημένη νόσο και κάποιες φορές συνδυάζεται με ακτινοβολία, καθώς ενισχύει την αποτελεσματικότητα της τελευταίας.

4.Ανοσοθεραπεία: Σε περιπτώσεις προχωρημένης νόσου και εκεί που οι υπόλοιπες επιλογές έχουν αποτύχει, μπορεί να χορηγηθούν ανοσοτροποποιητικά φάρμακα, τα οποία ενδέχεται να βοηθήσουν στην εξέλιξη της νόσου.

Σταδιοποίηση καρκίνου τραχήλου της μήτρας κατά FIGO (International Federation of Gynecology and Obstetrics):

Στάδιο I: Ο όγκος περιορίζεται αποκλειστικά στον τράχηλο.

• IA: Καρκίνος που διαγιγνώσκεται μόνο μικροσκοπικά με μέγιστο βάθος διείσδυσης <5 mm.

                –IA1: Στρωματική διείσδυση <3 mm σε βάθος.

    -ΙΑ2: Στρωματική διείσδυση ≥3 mm, αλλά <5 mm σε βάθος

• ΙΒ: Καρκίνος με διείσδυση  ≥5 mm. Η βλάβη περιορίζεται στον τράχηλο.

   -ΙΒ1: Στρωματική διείσδυση ≥5 mm σε βάθος και μέγιστη διάμετρο όγκου <2 cm.

    –IB2: Όγκος με μέγιστη διάμετρο ≥2 cm, αλλά <4 cm.

    –IB3: Όγκος με μέγιστη διάμετρο ≥4 cm.

Στάδιο ΙΙ: Ο όγκος διασπείρεται πέρα από τη μήτρα, αλλά δεν επεκτείνεται στο κατώτερο ⅓ του κόλπου ή στο πυελικό τοίχωμα.

• ΙΙΑ: Η επέκταση περιορίζεται στα άνω ⅔ του κόλπου, χωρίς ανάμειξη των παραμητρίων.

    -ΙΙΑ1: Καρκίνωμα με μέγιστη διάμετρο<4 cm.

    -ΙΙΑ2: Καρκίνωμα με μέγιστη διάμετρο≥4 cm.

• ΙΙΒ: Με ανάμειξη των παραμητρίων, χωρίς όμως επέκταση στο πυελικό τοίχωμα.

Στάδιο ΙΙΙ: Ο όγκος περιλαμβάνει το κατώτερο ⅓ του κόλπου ή/και επεκτείνεται στο πυελικό τοίχωμα ή/και προκαλεί υδρονέφρωση ή μη λειτουργικό νεφρό ή/και περιλαμβάνει τους πυελικούς ή/και τους παρα-αορτικούς λεμφαδένες.

• ΙΙΙΑ: Ο όγκος περιλαμβάνει το κατώτερο ⅓ του κόλπου χωρίς επέκταση στο πυελικό τοίχωμα
• IIIB: Επέκταση στο πυελικό τοίχωμα ή/και πρόκληση υδρονέφρωσης  ή ύπαρξη μη λειτουργικού νεφρού
• ΙΙΙC: Περιλαμβάνει τους πυελικούς ή/και τους παρα-αορτικούς λεμφαδένες, (r: διαπιστωμένο με απεικονιστικές μεθόδους, p: διαπιστωμένο με ιστολογική εξέταση) ανεξαρτήτως από το μέγεθος του όγκου.

      –IIIC1: Μετάσταση μόνο στους πυελικούς λεμφαδένες

      -ΙΙC2: Μετάσταση στους παρα-αορτικούς λεμφαδένες

Στάδιο IV: Ο όγκος έχει επεκταθεί πέρα από την πύελο ή περιλαμβάνει (αποδεδειγμένα με βιοψία) το βλεννογόνο της ουροδόχου κύστης ή του πρωκτού.

• IVA: Διασπορά σε γειτονικά όργανα
• IVB: Διασπορά σε απομακρυσμένα όργανα