Καρκίνος των Ωοθηκών και αντιμετώπιση

Ο καρκίνος των ωοθηκών αποτελεί ένα από τα πιο σιωπηλά, αλλά και επιθετικά είδη γυναικολογικού καρκίνου, καθώς ενώ πρόκειται για μια σοβαρή γυναικολογική κακοήθεια, χαρακτηρίζεται από την απουσία ειδικών συμπτωμάτων στα αρχικά της στάδια.

Αυτό έχει ως αποτέλεσμα, στις περισσότερες περιπτώσεις, η διάγνωση να γίνεται καθυστερημένα, με αρνητικό αντίκτυπο στην πρόγνωση και στην επιβίωση των ασθενών. Η συχνότητα με την οποία παρουσιάζεται στον γενικό πληθυσμό είναι 1,4% και η συχνότερη ηλικία εμφάνισης μεταξύ 50 και 60 ετών.

Παρακάτω παρουσιάζονται οι παράγοντες κινδύνου, τα είδη, τα συμπτώματα, οι μέθοδοι διάγνωσης, η σταδιοποίηση κατά FIGO και οι θεραπευτικές προσεγγίσεις για την αποτελεσματική αντιμετώπισή του.

Ποιοι είναι οι παράγοντες κινδύνου;

Αυξανόμενη ηλικία: Όπως προαναφέρθηκε, εμφανίζεται συχνότερα σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες.
Οικογενειακό ιστορικό: Ειδικά όταν πρόκειται για πρώτου βαθμού συγγενείς.
Κληρονομούμενες γονιδιακές μεταλλάξεις: Πρόκειται για τα γονίδια BRCA 1 και BRCA 2 που σχετίζονται με εμφάνιση καρκίνου των ωοθηκών και του μαστού.
Πρώιμη εμμηναρχή ή καθυστερημένη εμμηνόπαυση μπορεί να σχετίζεται με αυξανόμενη πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου των ωοθηκών.

Καρκίνος των Ωοθηκών: Ποια είναι τα συμπτώματα;

Όπως προαναφέρθηκε, δυστυχώς στα αρχικά στάδια συνήθως δεν παρουσιάζονται συμπτώματα. Όταν η πάθηση έχει αρχίσει να εξελίσσεται ενδεχομένως να εμφανιστούν κάποια από τα παρακάτω μη ειδικά συμπτώματα:

Αίσθημα πληρότητας και διάταση κοιλίας
Απώλεια βάρους
Δυσφορία στην κοιλιακή χώρα
Αλλαγές στις συνήθειες του εντέρου
Συχνοουρία

Ποια είναι τα είδη του καρκίνου ωοθηκών;

Επιθηλιακοί όγκοι: Προέρχονται από τη στιβάδα των κυττάρων που καλύπτουν τις ωοθήκες. Αποτελεί το 90% των ωοθηκικών καρκίνων.
Στρωματικοί όγκοι: Προέρχονται από τον ωοθηκικό ιστό που περιέχει τα κύτταρα που παράγουν ορμόνες. Αποτελεί περίπου το 7% των ωοθηκικών καρκίνων.
Όγκοι γεννητικών κυττάρων: Προέρχονται από κύτταρα που οδηγούν στη δημιουργία των ωαρίων. Αυτοί είναι σπάνιοι όγκοι, οι οποίοι όμως εμφανίζονται σε νεαρές γυναίκες.

Τέλος μια διαφορετική κατηγορία είναι οι Borderline όγκοι ωοθηκών, οι οποίοι δε συγκαταλέγονται αμιγώς στους καρκίνους, καθώς ιστολογικά δε διηθούν τη βασική μεμβράνη, παρά ταύτα όμως δύναται να συμπεριφερθούν ως κακοήθεια.

Καρκίνος των Ωοθηκών και διάγνωση

Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε το συνδυασμό των παρακάτω, ώστε να καταλήξουμε στη διάγνωση του καρκίνου ωοθηκών:

Λήψη λεπτομερούς ιστορικού
Κλινική εξέταση, η οποία περιλαμβάνει και αμφίχειρη εξέταση για την ψηλάφηση πιθανών όγκων στην περιοχή των παραμητρίων.
Κολπικός/κοιλιακός υπερηχογραφικός έλεγχος: Με τον τρόπο αυτό λαμβάνουμε πληροφορίες για το μέγεθος και τη σύσταση των ωοθηκικών μορφωμάτων
Καρκινικοί δείκτες: Πρόκειται για αιματολογικές εξετάσεις τόσο για γυναίκες πριν την εμμηνόπαυση (CA-125, β-hCG, aFP και LDH) όσο και για αυτές μετά την εμμηνόπαυση (CA-125, CA-19.9, CEA).
Αξονική τομογραφία (CT scan): Σε περίπτωση υποψίας για κακοήθεια πραγματοποιείται CT κοιλίας για τη συλλογή περισσότερων πληροφοριών και την ορθότερη σταδιοποίηση της νόσου.

Σταδιοποίηση καρκίνου των ωοθηκών κατά FIGO (International Federation of Gynecology and Obstetrics):

Στάδιο Ι: Ο όγκος περιορίζεται στις ωοθήκες.

Στάδιο ΙΑ: Ο όγκος περιορίζεται στη μία ωοθήκη, χωρίς επέκταση στην επιφάνειά της και με αρνητικές περιτοναϊκές πλύσεις.
Στάδιο ΙΒ: Ο όγκος περιλαμβάνει και τις δύο ωοθήκες, χωρίς επέκταση στην επιφάνειά τους και με αρνητικές περιτοναϊκές πλύσεις.
Στάδιο ΙC1: Χειρουργική ρήξη του μορφώματος
Στάδιο ΙC2: Το μόρφωμα έχει υποστεί ρήξη προ του χειρουργείου ή ο όγκος επεκτείνεται στην ωοθηκική επιφάνεια.
Στάδιο ΙC3: Καρκινικά κύτταρα ανευρίσκονται στις περιτοναϊκές πλύσεις.

Στάδιο ΙΙ: Ο όγκος περιλαμβάνει τη μία ή και τις δύο ωοθήκες με επέκταση στην ελάσσονα πύελο ή πρωτοπαθής περιτοναϊκός καρκίνος.

Στάδιο ΙΙΑ: Επέκταση ή εμφύτευση στη μήτρα ή/και στις σάλπιγγες.
Στάδιο ΙΙΒ: Επέκταση σε άλλους ενδοπεριτοναϊκούς ιστούς

Στάδιο ΙΙΙ: Ο όγκος περιλαμβάνει τη μία ή και τις δύο ωοθήκες με κυτταρολογικά ή ιστολογικά επιβεβαιωμένη διασπορά στο περιτόναιο εκτός της πυέλου ή/και μετάσταση στους οπισθοπεριτοναϊκούς λεμφαδένες.

Στάδιο ΙΙΙΑ1(i): Θετικοί οπισθοπεριτοναϊκοί λεμφαδένες ≤10 mm.
Στάδιο ΙΙΙΑ1(ii): Θετικοί οπισθοπεριτοναϊκοί λεμφαδένες >10 mm.
Στάδιο ΙΙΙΑ2: Μικροσκοπική εξωπυελική συμμετοχή με ή χωρίς θετικούς οπισθοπεριτοναϊκούς λεμφαδένες.
Στάδιο ΙΙΙΒ: Μακροσκοπική εξωπυελική περιτοναϊκή μετάσταση ≤2 cm με ή χωρίς θετικούς οπισθοπεριτοναϊκούς λεμφαδένες. Περιλαμβάνει επέκταση στην κάψουλα του ήπατος ή του σπληνός.
Στάδιο ΙΙΙC: Μακροσκοπική εξωπυελική περιτοναϊκή μετάσταση >2 cm με ή χωρίς θετικούς οπισθοπεριτοναϊκούς λεμφαδένες. Περιλαμβάνει επέκταση στην κάψουλα του ήπατος ή του σπληνός.

Στάδιο ΙV: Απομακρυσμένες μεταστάσεις που δεν περιλαμβάνουν τις περιτοναϊκες.

Στάδιο ΙVΑ: Υπεζωκοτική συλλογή με θετική κυτταρολογική εξέταση
Στάδιο ΙVΒ: Ηπατικές ή/και σπληνικές παρεγχυματικές μεταστάσεις, μεταστάσεις σε εξωκοιλιακά όργανα (περιλαμβάνονται βουβωνικοί λεμφαδένες και λεμφαδένες εκτός κοιλιακής χώρας).

Πώς αντιμετωπίζεται ο καρκίνος των ωοθηκών;

Η γενική χειρουργική αντιμετώπιση του καρκίνου των ωοθηκών περιλαμβάνει μέση κάθετη τομή στο δέρμα με πραγματοποίηση ολικής υστερεκτομής μετά των εξαρτημάτων, επιπλεκτομή, λήψη βιοψιών από πιθανά σημεία περιτοναϊκών εμφυτεύσεων, λήψη περιτοναϊκού υγρού για κυτταρολογική εξέταση και αξιολόγηση οπισθοπεριτοναϊκών λεμφαδένων. Τα παραπάνω πραγματοποιούνται όταν πρόκειται για αρχικού σταδίου νόσο (Στάδιο Ι).

Αν πρόκειται για Σταδίου ΙΙ – IV, τότε αν είναι δυνατόν η ασθενής να υποβληθεί σε χειρουργείο, προτείνεται η μέγιστη ογκομείωση που μπορεί να πραγματοποιηθεί (debulking) και εν συνεχεία χημειοθεραπεία. H χημειοθεραπεία προτείνεται για τα στάδια από IC και άνω. Επομένως, διαπιστώνεται ότι είναι σημαντικό να γίνει προσπάθεια για την αφαίρεση του όγκου χωρίς να πραγματοποιηθεί ρήξη, όταν πρόκειται για Σταδίου Ι νόσο, διότι αν αυτό συμβεί τότε αυτόματα κατατάσσεται σε στην κατηγορία IC και χρήζει χορήγησης χημειοθεραπείας μετεγχειρητικά.

Επίσης η χημειοθεραπεία μπορεί να προταθεί και προεγχειρητικά με σκοπό τη μείωση του μεγέθους του όγκου πριν την πραγματοποίηση χειρουργικής ογκομείωσης.

Χειρουργική αντιμετώπιση

Η γενική χειρουργική αντιμετώπιση για τον καρκίνο των ωοθηκών περιλαμβάνει μέση κάθετη τομή στο δέρμα με πραγματοποίηση ολικής υστερεκτομής μετά των εξαρτημάτων, επιπλεκτομή, λήψη βιοψιών από πιθανά σημεία περιτοναϊκών εμφυτεύσεων, λήψη περιτοναϊκού υγρού για κυτταρολογική εξέταση και αξιολόγηση οπισθοπεριτοναϊκών λεμφαδένων. Τα παραπάνω πραγματοποιούνται όταν πρόκειται για αρχικού σταδίου νόσο (Στάδιο Ι).

Σε επιλεγμένες περιπτώσεις και εφόσον το επιτρέπει η εντόπιση και η σταδιοποίηση της νόσου, η ρομποτική χειρουργική μπορεί να εφαρμοστεί για την αφαίρεση του όγκου με μεγαλύτερη ακρίβεια και ελαχιστοποίηση του τραύματος. Η υψηλή ευκρίνεια εικόνας και η δυνατότητα λεπτών χειρισμών καθιστούν τη ρομποτική προσέγγιση κατάλληλη για λεπτομερείς επεμβάσεις, όπως ο λεμφαδενικός καθαρισμός και η αποφυγή βλάβης στους γειτονικούς ιστούς.

Αν πρόκειται για καρκίνο των ωοθηκών Σταδίου ΙΙ – IV, και είναι δυνατόν η ασθενής να υποβληθεί σε χειρουργείο, προτείνεται η μέγιστη ογκομείωση (debulking) και εν συνεχεία χημειοθεραπεία.

επιστημονική επιμέλεια